Skortur á lóðum: Afleiðing af einokun hins opinbera?

Fréttir

Skortur á lóðum: Afleiðing af einokun hins opinbera?

Ragnar Árnason, prófessor í hagfræði við Háskóla Íslands og fastur pistlahöfundur í Frjálsri verslun um árabil, segir í nýjasta tölublaði Frjálsrar verslunar að sú spurning vakni hvort verið geti að Reykjavíkurborg hafi nýtt sér einokunarstöðu sína til að takmarka framboð byggingarlóða í því skyni að auka hreinar tekur sínar af þeim.

Hér er pistillinn:

„Hið opinbera hefur sem kunnugt er tekið að sér að veita borgurum landsins þjónustu á afar mörgum sviðum. Þeirra á meðal má nefna menntun, heilbrigðisþjónustu, orkuframleiðslu og byggingu og rekstur samgöngumannvirkja. Á flestum þessara sviða nýtur hið opinbera einokunaraðstöðu, oft lögverndaðrar, eða mjög sterkrar fákeppnisaðstöðu.“

Ragnar Árnason segir að nú sé vel þekkt að unnt sé að nota einokunaraðstöðu til eigin hagsbóta. „Gagnvart viðskiptamönnum kemur það gjarnan fram í háu verði og/eða slökum gæðum þjónustunnar. Þessi einkenni þekkja flestir af viðskiptum sínum við hið opinbera. Þá er það algengur fylgifiskur einokunaraðstöðu að rekstur verður slakur vegna skorts á aðhaldi. Ekki er örgrannt um að þessa hafi einnig orðið vart í opinberum rekstri.“

Ragnar bendir á að byggingarlóðir séu á meðal þess sem opinberir aðilar sjá borgurunum fyrir. „Sala þessara lóða er talsverður tekjustofn fyrir sveitarfélögin en auðvitað kemur kostnaður á móti. Með því að takmarka framboðið er hins vegar unnt að hækka verðið og lækka kostnaðinn. Ólíkt ríkinu eiga sveitarfélögin í vissri samkeppni sín á milli. Þessi samkeppni dregur úr möguleikum þeirra til þess að hámarka hagnað sinn af byggingarlóðum.

Reykjavík er hins vegar langstærsta sveitarfélagið og ræður yfir eftirsóttasta landinu til húsbygginga. Borgin nýtur því yfirburðastöðu hvað lóðasölu snertir. Væri notað orðalag Samkeppniseftirlitsins má segja að Reykjavík hafi markaðsráðandi stöðu á markaði fyrir byggingarlóðir.

Því er eðlilegt að sú spurning vakni hvort verið geti að Reykjavíkurborg hafi nýtt sér þessa aðstöðu til að takmarka framboð byggingarlóða í því skyni að auka hreinar tekjur sínar af þeim. Hinn mikli lóðaskortur í Reykjavík og hið háa verð benda til þess að svo geti verið.

Sé svo er Reykjavíkurborg að misnota markaðsstöðu sína gegn hagsmunum borgaranna. Þetta væri ólöglegt ef um einkafyrirtæki væri að ræða. Hið sama ætti auðvitað að gilda um opinbera aðila. Hér eru mjög háar upphæðir og miklir hagsmunir í húfi. Frá sjónarmiði þjóðarhags virðist því fyllsta ástæða til þess að kanna hvort þessi misnotkun fyrirfinnist og ef svo er í hvað miklum mæli.“