Þrjú af fimm stærstu sveitarfélögum landsins skulda of mikið og uppfylla ekki skilyrði sveitar- stjórnarlaga um fjárhagsstöðu.  Reykjanesbær skuldar 300% af árstekjum, Hafnarfjörður 259% og Kópavogur 244%. Reykjavík skuldar 110% (án skulda Orkuveitu Reykjavíkur) og Akureyri 140%. Þessar tölur segja að minna verður um framkvæmdir í þessum sveitarfélögum og þau gera lítið annað bitastætt en vinna fyrir skuldum næstu árin.

Það er góð aðferðafræði að miða skuldirnar við árstekjur því þær eru eini alvöru grunnurinn sem lánveitendur geta stólað á þegar þeir lána einstaklingum, fyrirtækjum, kirkjum og bæjarfélögum.

Besta tryggingin fyrir því að fá lán greitt til baka er að framtíðartekjur lántakenda séu í lagi.

En hvað þýðir það ef sveitarfélag verður gjaldþrota? Hvað geta kröfuhafar tekið upp í skuld? Eignir bæjarfélaganna, eins og skóla, íþróttahús, bæjarskrifstofur, lóðir eða einstök fyrirtæki bæjarfélaganna? Er eftir miklu að slægjast þar?

Geta kröfuhafar tekið heimili fólksins? Nei.

Ekki fer samt á milli mála að húseignir íbúa verði illseljanlegri ef sveitarfélög komast í þrot, líkt og gerst hefur á Álftanesi.

Þess vegna vaknar sú spurning hvað það merki í reynd ef sveitarfélög verða gjaldþrota? Hverju breytir það?

Væntanlega því að íbúarnir þurfa að greiða hærra útsvar til að greiða upp í skuldir? Þó er þak á því hvað hægt er að hækka útsvar á íbúa sveitarfélags mikið.

Álagið á Álftanesi, sem komst í þrot árið 2009, er mikið en íbúunum ekki óyfirstíganlegt. Það er 10% hærra en annarra sveitarfélaga, eða um 14,5% í stað um 13,2%.

Þá var sömuleiðis gripið til þess ráðs eftir þrotið 2009 að hækka álagningu fateignaskatts á íbúðarhús á Álftanesi upp í 0,4% úr 0,28%.

Lausnin á vanda Álftaness virðist sem stendur vera að sameinast Garðabæ og verður kosning íbúa um það mál í október næstkomandi.

Álftnesingar hafa hagrætt í rekstri en það sem mestu skiptir fyrir Garðbæinga er að lánadrottnar Álftaness hafa samþykkt að lækka skuldir sveitarfélagsins um 32%. Eftir stendur þá hvort það séu nægilega miklar afskriftir til að Garðbæingar bíti á agnið.

Þá vaknar sú spurning hvort kröfuhafar Kópavogs, Hafnarfjarðar og Reykjaness þrýsti á sameiningar vegna skuldavanda þessara sveitarfélaga.

Oft hefur verið rætt um að sameina sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu. Garðabær og Seltjarnarnes standa vel og eru varla tilkippileg af þeirri ástæðu.

En kannski endar þetta á því að kröfuhafar koma þessum bæjarfélögum saman frekar en stjórnmálamennirnir.

Bæjarfélögin fyrir norðan íhuga núna að skella sér í stórfelldar skuldir til að kaupa Grímsstaði á Fjöllum og endurleigja jörðina til Kínverjans Nubo.

Það getur vel verið að pólitíkusar komi af fjöllum þegar rætt er um skuldir sveitarfélaga.

En menn taka ekki bæjarfélag svo glatt upp í skuld. Eða hvað?

Jón G. Hauksson
jgh@heimur.is