Þjóðin er í klemmu um næstu helgi. Trúin á pólitíkusa hefur aldrei verið eins lítil og hún fer minnkandi ef eitthvað er. Í hugum fólks brugðust þeir meira og minna allir í bankahruninu. Engu að síður er ekki nema vika þangað til hún gengur að kjörborðinu til að kjósa þessa sömu pólitíkusa, sem hún hefur svo litla trú á, til að koma þeim til valda. Er nema von að það sé lítill áhugi á kosningunum næsta laugardag.

Vika er langur tími í pólitík en úrslitin um næstu helgi eru ráðin; það verður núverandi vinstri stjórn Samfylkingar og Vinstri grænna sem fer með sigur af hólmi og fær um 60% fylgi. Sjálfstæðisflokkur fær í kringum 23% fylgi og aðeins dyggustu og hörðustu stuðningsmenn flokksins, svonefnt kjarnafylgi, munu kjósa hann. Allt lausafylgi flokksins fauk út í veður og vind eftir styrkjatalið. Styrkirnir reyndust ekki styrkur. Stuðningsmenn annarra flokka verða líka svolítið blendnir í trúnni þegar þeir merkja við sinn flokk – meira að segja líka þeir sem styðja Vinstri græna og hafa áhuga á Evrópusambandinu.

Um hvað snúast kosningarnar um næstu helgi? Atvinnumál og siðferði hefði einhver sagt fyrir nokkrum vikum. En á allra síðustu dögum má heyra á fólki að þær ættu að snúast um Evrópusambandið og evruna; að sækja um aðild að Evrópusambandinu, m.a. til að taka upp nýjan gjaldmiðil, evruna, til að forðast nýtt hrun í framtíðinni. Mér sýnist þessi umræða hafa fengið vænan byr eftir grein Benedikts Jóhannessonar, ritstjóra Vísbendingar í Morgunblaðinu, og mörgum hefur orðið tíðrætt um. Þetta mál hefur verið í brennidepli eftir að bankarnir féllu og við fengum yfir okkur þrjár kreppur á einni nóttu; bankakreppu, gjaldeyriskreppu og heimskreppu. Hvorki gjaldmiðlar né bankakerfi annarra þjóða hafa hrunið. Það er margt sem mælir með aðild að Evrópusambandinu og allt sem mælir með nýjum gjaldmiðili. Evrópusambandið og evra á Íslandi myndi t.d. draga úr völdum pólitíkusa. Atvinnulífið og fyrirtækin hrópa hátt eftir nýjum gjaldmiðli. Atvinnulífið vill leggja inn umsókn um aðild að Evrópusambandinu og hefja viðræður við sambandið til að fá úr því skorið hvað sé í boði, t.d. varðandi veiðiréttinn á Íslandsmiðum.

Nánast allir, sem ég hef rætt við, túlka umræður og blaðaskrif síðustu daga þannig að eina leiðin til að kjósa aðild að Evrópusambandinu og taka upp evru sé að kjósa Samfylkinguna sem einn flokka hefur það á stefnuskrá sinni að sækja um aðild. Að minnsta kosti geti leiðin ekki verið að kjósa Sjálfstæðisflokk, Vinstri græna, Framsóknarflokk og aðra flokka. Ég reikna með að Samfylking hamri á Evrópuumræðunni í næstu viku til að nýta sér byr síðustu daga og ná fram sérstöðu.

Kannanir sýna að Samfylking hefur 31% fylgi þegar vika er til kosninga, samkvæmt Gallup, Vinstri grænir um 28%, Sjálfstæðisflokkur um 23%, Framsóknarflokkur 10% og O-flokkurinn 4%. Verði þetta niðurstaðan í kosningunum eftir viku kynnu einhverjir að túlka þetta svo að þjóðin hafi hafnað Evrópusambandinu og  áformum um að skipta um gjaldmiðil. Vegna þess að Vinstri grænir og Sjálfstæðisflokkur eru á móti aðild að Evrópusambandinu. Ef til vill er þetta þó oftúlkun því Evrópusinna og andstæðinga Evrópuaðildar er að finna í öllum flokkum; líka Samfylkingunni. Evrópuaðildin er þverpólitískt mál og kannski þyrfti að stofna sérstakan flokk Evrópusinna til að koma málinu í höfn. Hann hefði eitt mál á dagskrá og gæfi það aldrei frá sér; léti ávallt steyta á því skeri.

Evrópusambandið og evra eru engin patentlausn í þeirri stöðu sem við erum í. Þú tryggir ekki eftir á. En hún er nauðsynleg forvörn; nauðsynleg trygging gegn annarri vá í framtíðinni. Allir eru sammála um að ganga þurfi í Evrópusambandið til að hægt sé að sækja um aðild að evrópska myntbandalaginu, kennt við Maastricht. En hvort sem okkur líkar betur eða verr höfum við handónýta krónu næstu 5 til 10 árin og þurfum að vinna okkur út úr vandanum á þeirri forsendu. Krónan fer ekki – ekki strax. Okkar eina leið er að byggja um atvinnulífið með núverandi krónu. En það auðveldar ekki verkið að hafa það yfir höfði sér að fólk og fyrirtæki flýi á meðan land vegna krónunnar. Hugsi sem svo: Ef evran kemur ekki til okkar, þá förum við til evrunnar.

Stuðningur við Evrópusambandið er minni úti á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu. Þess vegna eru Evrópumálin þverpólitísk. Stuðningur við þau markast af fjörðum, annesjum, sýslum og pósthólfum. Sannið þið til; landsbyggðin innan allra flokka stendur saman þegar á reynir gagnvart Evrópusambandinu.

Kosningar snúst oftast meira um menn en málefni – þótt sumir haldi öðru fram. Það kýs enginn pólitíkus, sem hann hefur ímugust á, þótt hann kunni að vera sammála honum í einhverju málefni. Jóhanna Sigurðardóttir er besta beita Samfylkingar á meðan Össur Skarphéðinsson fælir fylgi frá flokknum. Evrópuaðildin hefur til þessa ekki verið helsta beita Samfylkingar.

Samfylking og Vinstri grænir hafa myndað með sér kosningabandalag og lýst því yfir að þeir ætli að vinna saman eftir kosningarnar. Flokkarnir hafa sent hvor öðrum ástarbréf og skilið Framsóknarflokkinn út undan. Þeir þurfa ekki lengur á honum að halda. Allt bendir til að Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni hafi gjörsamlega mistekist að sópa fylgi að flokknum.

En hvað merkir það að mynda með sér kosningabandalag, eins og víða tíðkast erlendis, t.d. á Norðurlöndunum? Það merkir að þeir sem kjósa Samfylkingu eru í rauninni að koma Vinstri grænum til valda – og öfugt. Með öðrum orðum; Samfylking þyrfti að fá hreinan meirihluta til að umsókn um aðild að Evrópusambandinu yrði raunhæf. Það er ólíkleg niðurstaða.

Samfylking hefur heldur ekki sýnt það til þessa að hún setji aðild að Evrópusambandinu á oddinn. Eða er það að setja eitthvað á oddinn að mynda kosningabandalag við Vinstri græna sem hafa verið hörðustu andstæðingar þess að sækja um aðild að Evrópusambandinu? Varla. Það er tómarúm í þeim málflutningi.

Sjálfstæðisflokkurinn gengur mjög brotinn til þessara kosninga. Styrkjamálið er afleitt fyrir flokkinn og sú harða afstaða sem tekin var á landsfundi um að vilja ekki sækja um aðild að Evrópusambandinu og taka upp nýjan gjaldmiðil gerir mörgum stuðningsmönnum hans erfitt fyrir. Þess vegna mun Sjálfstæðisflokkur fyrst og fremst fá stuðning hörðustu fylgismanna; svonefnt kjarnafylgi. Margir sjálfstæðismenn munu skila auðu í kjörklefanum. Það á líka við um fylgismenn annarra flokka. Lítil trú á pólitíkusum verður til þess að fólk skilar auðu í auknum mæli.

Trú fólks á íslenskum pólitíkusum væri meiri ef bankakerfið og krónan hefðu ekki hrunið og við tækjumst „bara“ á við heimskreppuna; þ.e. ef við hefðum haft annan gjaldmiðil en krónuna og ef við hefðum haft pólitíkusa sem hefðu haft minni völd.

Hér er harðasta kreppa í heimi, hæstu vextir, hrunið og handónýtt bankakerfi sem lánar ekkert, heftandi verðtrygging, foxillir erlendir kröfuhafar (20 þekktustu bankar í heimi), handónýtur gjaldmiðill, hörð gjaldeyriskreppa og kyrfileg gjaldeyrishöft. Um leið og slakað verður á gjaldeyrishöftunum fellur gengið og verðbólgan skrúfar skuldir fyrirtækja og fólks upp úr öllu vegna óvæginnar verðtryggingar.

Þegar kosið er til sveitastjórna á Íslandi er fróðlegt að lesa viðtöl við frambjóðendur úti á landsbyggðinni. Þeir nefna bryggjuna, vegina, skólamálin, vatnsveituna, hitaveituna og atvinnumálin. Hvað sé best fyrir héraðið. Þegar á hólminn er komið úti á landsbyggðinni er enginn í raun flokksbundinn; menn taka hagsmuni héraðsins fram yfir flokkana.

Hægt og hægt stefnir í að fólk taki Ísland fram yfir flokkana.

Eða: Hægt og hægt stefnir í að fólk og fyrirtæki yfirgefi Ísland vegna flokkanna.

Jón G.  Hauksson

jgh@heimur.is