Agnes Bragadóttir og Mogginn stálu athygli viðskiptalífsins með frásögn af baráttunni um Íslandsbanka og önnur fyrirtæki. Þar er ljóst að barist hefur verið með öðrum og harkalegri hætti en áður og flestir sammála því að aðfarirnar séu óviðfeldnar en umdeilt hver er skúrkurinn. Agnes segir baráttuna vera milli Kolkrabbans og nýrra athafnamanna, en málin eru ekki svo einföld.

Grein greinanna

Mál málanna í viðskiptum er orðið allt upp í fjögra ára gamalt en hefur öðlast nýtt líf við frásögn Agnesar Bragadóttur í Mogganum. Pistlahöfundur hefur stundum gagnrýnt Moggann fyrir langhunda um einstök málefni en í þetta sinn á slík gagnrýni ekki við því að frásögn Agnesar hefur verið áhugaverð og haldið athygli lesenda óskertri. Eflaust hefur lengdin haldið einhverjum frá en hinir enn fleiri sem hafa lesið greinarnar af mikilli athygli. Margir ræða um málið í heild og hvaða lærdóm megi draga af þessum skrifum. Ljóst er að hann er engan veginn einhlítur og eins markast niðurstaða manna talsvert af því hvaða afstöðu þeir höfðu í upphafi til málsaðila.

Opnir fundir?

Margir tala um hve mjög það komi sér á óvart að sagt er frá leynifundum, einkum var lýsingin af fundi sem haldinn var í Skeljungi grafísk, þar sem einn fundarmanna gengur af fundi um leið og hann segist þurrka fingraför sín af glasi. Auðvitað er um grín að ræða, sem reyndar einstaka maður hefur ekki skilið, en hvers vegna leynifundur? Við hverju búast menn? Að efnt sé til opinbers fundar á Lækjartorgi þar sem umræðuefnið sé yfirtökutilraunir Baugs/Gaums á Tryggingamiðstöðinni? Vilji menn koma skilaboðum til nokkurra aðila þá er fundur eðlilegur vettvangur, en í baráttunni miðri er ekki eðlilegt að menn komi um það sérstökum boðum til andstæðinganna. Þegar fjölskylda Sigurðar heitins Einarssonar óskar eftir því við hóp manna að þeir hitti sig á fundi er það sjálfsagt vinarbragð að mæta. Hitt er svo annað mál hvernig hver um sig hefur beitt sér að fundi loknum.

Það er skemmtilegt fyrir lesandann hve margir hafa sagt Agnesi frá sinni sýn á málið. Augljóst er að Jón Ásgeir hefur útvegað henni samninginn við Búnaðarbankann og afrit af tölvupósti, svo dæmi sé tekið meðan til dæmis segir nokkrum sinnum frá tveggja manna tali þar sem sami viðmælandi talar við mismunandi aðila og þrengir það óneitanlega hringinn um heimildarmann að þeim fundum. Ekki er þó að efa að öllum sem nafngreindir eru í greinunum hefur gefist kostur á því að segja sína sögu af málinu. Almennt talað virðast þeir málglaðari fá mýkri umfjöllun en hinir, hvort sem það er tilviljun eða ekki. Fyrst og fremst virðist þó standa eftir frásögn af baráttu um nokkur fyrirtæki.

Samningana í gildi

Sá þáttur frásagnarinnar sem hlýtur að vera leiðinlegastur fyrir þá sem sagt er frá samningum, sem sumir voru gerðir en um tilvist annarra er deilt. Ekki er rétt að fella dóma um athafnir manna byggt eingöngu á blaðaskrifum, en vissulega kemur sú saga heldur neyðarlega út fyrir þá sem virðast hafa svikið hvern samninginn á fætur öðrum. Sérstaklega er það líka athyglisvert hve lítil tryggð virðist vera hjá sumum í garð félaga sinna. Því miður er það útbreidd skoðun að menn eigi að blekkja í viðskiptum, en auðvitað ganga heiðarleg viðskipti þvert á móti út á það að menn virði ákveðnar grundvallarleikreglur, rétt eins og önnur mannleg samskipti. Þar með er ekki sagt að menn eigi að senda út fréttatilkynningar um sérhverja ætlan sína, en um leið og menn hafa t.d. náð ákveðnum áföngum í söfnun hlutafjár er skylt að tilkynna það. Það er þó skárra að segja ekkert en að ljúga beinlínis. Bankar og verðbréfasalar sem gera blekkingar að lífsstíl geta ekki búist við því að eignast traustan hóp viðskiptavina.

Hvað er kolkrabbinn?

Ein niðurstaða Agnesar er að Kolkrabbinn sé á lífi og hiki ekki við að beita sér. Þetta er áhugaverð fullyrðing, en um leið hlýtur það að vera mikilvægt að finna út hverjir tilheyra Kolkrabbanum. Á sínum tíma var þetta nafn búið til í grein Óskars Guðmundssonar í Þjóðlífi, auðvitað með skemmtiívafi. Miðja Kolkrabbans hefur oft verið talin liggja í Eimskipafélaginu, en það kom sáralítið við þessa sögu. Í fljótu bragði kemur aðeins í hug ein tilvitnun þar sem Þorsteinn Már átti að hafa keypt bréf í FBA til þess að hefna sín á Eimskipafélaginu vegna Skagstrendings. Sú frásögn hlýtur að vera eitthvað málum blandin því að hvað kom FBA Eimskipafélaginu við? Það var ekki hluthafi eða viðskiptavinur eftir því sem best er vitað, amk ekki sem neinu nam. Þarna hefur líklega slegið saman einhverjum sögum.

Önnur félög sem hvað tengdust ættu að vera Kolkrabbanum eru líka lítt við söguna tengd, ef frá er skilinn fundurinn í Skeljungi, en það félag tengist annars ekki sögunni. Einar Sveinsson, forstjóri Sjóvá-Almennra, er að vísu í sviðsljósinu, en þá sem bankaráðsmaður í Íslandsbanka. Íslandsbanki er annars eins og kunnugt er að stærstum hluta í eigu lífeyrissjóða og annarra fjöldasamtaka sem teygja sig til tugþúsunda Íslendinga, sem væntanlega tengjast flestir ekki Kolkrabbanum. Jafnframt er það áhugavert að velta því fyrir sér að hve miklu leyti SH og Tryggingamiðstöðin tengjast þessari óræðu skepnu. Amk er það ólíklegt að þeir Róbert Guðfinnsson og Gunnar Svavarsson telji sig hluta Kolkrabbans, en þó kann svo að vera.

Sannleikurinn er sá, að auðvitað er Kolkrabbinn ekki til nema sem skemmtileg hugdetta á sínum tíma. Menn í viðskiptalífinu þekkjast þvert á fyrirtæki, margir hafa verið í skóla saman, eru mægðir eða tengjast með einhverjum þeim hætti sem er þvert á blokkir í viðskiptum. Með sumum er nánari vinskapur en öðrum, en hann fer ekki endilega saman við hugsaðar blokkir, fremur en menn velja sér vini eftir stjórnmálaskoðunum eða fylgi við íþróttafélög.

Bók vikunnar

Veröld okkur vandalausra eftir Kazuo Ishiguro er þýðing á bókinni When we were Orpans, sem tilnefnd var til Booker-verðlaunanna árið 2000. Bókin fjallar um mann sem missir ungur foreldra sína í Sjanghæ í Kína og snýr þangað aftur sem fullorðinn maður árið 1937 til þess að reyna að upplýsa hvarfið. Þetta er meistaralega vel skrifuð bók sem hefur farið hljótt á íslenskum bókamarkaði. Þýðingin mætti sums staðar vera vandaðri, en yfirleitt lipurleg. Höfundi tekst að setja lesandann inn í hugarheim barnsins sem og hins fullorðna og nokkuð sérstæða og afar snjalla spæjara. Bókin er þó ekki leynilögreglusaga í venjulegri merkingu. Það er gaman að uppgötva slíkar perlur og bókin kannski enn skemmtilegri vegna þess hve hún kom á óvart. Höfundur kann mætavel þá list að vekja eftirvæntingu og halda athyglinni. Einkunn 9.5.

Benedikt Jóhannesson