Hér kemur ræða sem ég flutti fyrir hönd dómnefndar í veislu á Hótel Sögu þegar Frjáls verslun útnefndi feðgana í Fjarðarkaupum menn ársins 2009 í íslensku atvinnulífi; þá Sigurberg Sveinsson og syni hans Svein og Gísla Þór. Katrín Júlíusdóttir iðnaðarráðherra afhenti viðurkenningarnar. Gissur Páll Gissurarson tenor söng nokkur lög. Benedikt Jóhannesson, framkvæmdastjóri Heims, setti hátíðina og stýrði veislunni. Mikill fjöldi mætti í veisluna til heiðurs þeim feðgum í Fjarðarkaupum og fjölskyldum þeirra.

Menn ársins í íslensku atvinnulífi 2009,
iðnaðarráðherra, Katrín Júlíusdóttir,
aðrir ráðherrar
góðir gestir.

Að sníða sér stakk eftir vexti.
Að verðleggja af sanngirni.
Að rækta sambandið við starfsfólk og viðskiptavini.
Að hlusta eftir röddum viðskiptavina.
Að viðhalda góðum starfsanda.
Að hræðast ekki gamaldags viðskiptahætti.
Að forðast skuldsetningu.

Þetta er nokkur góð ráð úr smiðju þeirra feðga í Fjarðarkaupum – og sem þeir gefa lesendum Frjálsrar verslunar í ítarlegu viðtali vegna útnefningar blaðsins á þeim sem mönnum ársins 2009 í atvinnulífinu.

Þeir feðgar, Sigurbergur Sveinsson og synirnir Sveinn og Gísli Þór njóta virðingar og velgengni í viðskiptum.

Þeim feðgðum í Fjarðarkaupum hefur tekist að fara að eigin ráðum. Þeir hafa forðast skuldsetningu. Í efnahagsreikningi Fjarðarkaupa stendur undir liðnum langtímaskuldir:  0 kr.

Hagnaðinum hefur frá fyrsta degi verið haldið inni í fyrirtækinu til að styrkja stoðir þess.

Það var fyrir bráðum 37 árum sem Fjarðarkaup voru opnuð í 150 fermetra húsnæði við Trönuhraun 8 í Hafnarfirði í júlí 1973. Og strax fyrsta föstudaginn var búðin troðfull. Hún hefur verið það  síðan.

Saga Fjarðarkaupa byggir á góðu orðspori sem ánægðir viðskiptavinir bera út. Fyrirtækið hefur litið á gott orðspor og góðan orðstír sem bestu auglýsinguna. Þeir feðgar hafa hlúð að Fjarðarkaupum eins og þau eru – og hafa alltaf verið – og verða.

Þeir feðgar í Fjarðarkaupum hafa ekki farið í útrás, hvorki til höfuðborgarinnar né til útlanda. Með sterkt merki; Fjarðarkaup, hefðu einhverjir ætlað að borðleggjandi væri að stækka og stofna keðju verslana.

Nei, það hefur ekki komið til greina. Ein verslun í Hafnarfirði. Gera vel í þeirri verslun og færast ekki of mikið í fang. Velta Fjarðarkaupa verður á þessu ári tæpir 3 milljarðar.

Það voru tvenn hjón sem stofnuðu Fjarðarkaup árið 1973. Hjónin Sigurbergur Sveinsson og Ingibjörg Gísladóttir og hjónin Bjarni Blomsterberg og Valgerður Jónsdóttir.

Sigurbergur hafði séð um bókhald fyrir Bjarna sem hafði rekið Hólsbúð við Hringbraut í Hafnarfirði. Einn daginn sagði Bjarni við Sigurberg: „Eigum við ekki bara að stofna lágvöruverðsverslun?“

„Ég sagði bara já við því,“ segir Sigurbergur. „Ég sá fram á að hafa meira að gera. En ég ætlaði aldrei að fara að standa í einhverju búðarveseni. Datt það ekki einu sinni í hug.“

Þetta var fyrsta lágvöruverðsverslunin á Íslandi. Verslun með einföldu sniði þar sem vörunum var stillt upp með sem minnstum tilkostnaði í kössum, á brettum, járnhillum og öðrum sambærilegum innréttingum.

Galdurinn við Fjarðarkaup hefur frá fyrsta degi verið að hafa lága álagningu, halda öllum kostnaði niðri, vera í ódýru húsnæði, staðgreiða mikið af innkaupum og fá staðgreiðslu- og magnafslátt, láta allar vörur standa undir sér í stað þess að gefa með sumum en taka það aftur inn á álagningu annarra vara. Síðast en ekki síst; Fjarðarkaup hafa verið heppin með starfsfólk.

Bjarni og Valgerður seldu sinn hlut í Fjarðarkaupum fyrir sextán árum.

Sigurbergur kynntist Gísla á Uppsölum í Selárdal við Arnarfjörð; mann sem Ómar Ragnarsson gerði frægan. Það kom til af því að Sigurbergur var sendur í sveit að Húsum í Selárdal sex ára – til hjónanna Ólafs Waage og Ingibjargar Þórðardóttur – og átti að dveljast þar sumarlangt. Tíminn varð lengri; þar var hann í sveit bæði sumar og vetur í níu ár.

Sigurbergur segir að fyrir vestan hjá þeim hjónum hafi hann kynnst kolahagfræði sem Fjarðarkaup hafa í heiðri. Aldrei var eytt um efni fram og aldrei tekið meira út úr kaupfélaginu á Bíldudal en inneign var fyrir.

Einn daginn, líklegast á árinu 1942, gerðist það að prestsetrið var í þrjú þúsund króna mínus við kaupfélagið. Sigurbergur segir að fóstra sín hafi þá sagt: „Ja, það er ekki furða þótt þau séu í mínus því þau kynda svo mikið upp með kolum. Í því felst að kolin þurfti að kaupa en ekki móinn.“ Þannig er kolahagfræðin komin til.

Um þenslu undanfarinna ára í íslensku atvinnulífi segir Sigurbergur að það að vera „kolahagfræðingur“ í verslunarrekstri hafi jafngilt því að vera „Gísli á Uppsölum“ í landbúnaði.

Veislugestir góðir.

Sigurbergur Sveinsson kynntist ástinni í lífi sínu árið 1950 í Flensborgarskólanum; Ingibjörgu Gísladóttur. Eða fyrir um sextíu árum.

Þegar Sigurbergur var á fyrsta ári í Menntaskólanum í Reykjavík varð Ingibjörg ófrísk að þeirra fyrsta barni, Hjördísi. Ingibjörg var þá aðeins sautján ári að aldri. En þau létu ekki deigan síga. Sigurbergur hélt áfram í MR og lauk þaðan stúdentsprófi 1955. Eftir það giftu þau sig og stofnuðu heimili í lítilli kjallaraíbúð við Hverfisgötu í Hafnarfirði. Börnin eru fjögur; Hjördís, Rósa, Sveinn og Gísli Þór.

Ingibjörgu leist vel á að fara í „búðarvesen“ þegar hugmyndin kom upp um að stofna Fjarðarkaup enda hafði hún unnið slík störf, meðal annars hjá Kaupfélagi Hafnfirðinga. Hún starfaði frá fyrsta degi í Fjarðarkaupum og var þar atkvæðamikil.

Það er eflaust öllum hér kunnugt um að Ingibjörg varð bráðkvödd hinn 7. desember sl., eða daginn áður en Frjáls verslun hóf vinnslu greinarinnar um þá feðga. Hálfum mánuði áður höfðu þeir feðgar verið útnefndir menn ársins og samþykkt að veita þeirri viðurkenningu viðtöku. Eftir áfallið og nokkra umhugsun í kjölfarið ákvað fjölskyldan engu að síður að taka við verðlaununum.

Frjáls verslun þakkar fyrir þá ákvörðun og gott samstarf við þessar erfiðu kringumstæður.

Ég vil þakka Jóhanni Guðna Reynissyni vefstjóra, fyrrum blaðamanni og vini fjölskyldunnar fyrir hans aðstoð við vinnslu úttektar Frjálsrar verslunar – en auðvitað ekki síður Vilmundi Hansen blaðamanni Frjálsrar verslunar, sem er maðurinn á bak við hina miklu úttekt, og þá vil ég þakka Geir Ólafssyni ljósmyndara.

Þetta er í 22. skipti sem Frjáls verslun útnefnir mann ársins í atvinnulífinu á Íslandi. Þetta eru elstu verðlaun í viðskiptalífinu á Íslandi.

Í dómnefnd Frjálsrar verslunar sitja auk mín eftirfarandi menn: Benedikt Jóhannesson, framkvæmdastjóri Heims, útgáfufélags Frjálsrar verslunar, en hann er formaður nefndarinnar. Ársæll Valfells, lektor við Háskóla Íslands, Jón Helgi Guðmundsson, forstjóri Norvikur og aðaleigandi Byko, og Sigurður Helgason, stjórnarmaður Icelandair Group.

Góðir gestir

Eitt af heilræðum þeirra feðga í Fjarðarkaupum er að viðhalda góðum starfsanda og rækta sambandið við starfsfólk. Sigurbjörg Þórðardóttir hefur auk eigendanna starfað við verslunina frá fyrsta degi og nánast í sama mund kom Unnur Sigtryggsdóttir til starfa. Margir starfsmenn eiga 20 til 30 ára starfsaldur.

Það er sagt að gömlu gildin séu komin aftur í íslenskt atvinnulíf. Í Fjarðarkaupum hurfu þau aldrei.

Aðeins um starfsandann. Skondin saga er frá upphafsárum Fjarðarkaupa þegar Gísli Þór þá 8 ára var að bardúsa í búðinni. Þá kom að máli við þau hjón, Sigurberg og Ingibjörgu, stráklingur á aldur við Gísla og hann spurði:

„Hvað þarf maður að borga mikið fyrir að vinna hérna?“

Ágætu gestir:
Lyftum glösum.
Feðgarnir í Fjarðarkaupum, Sigurbergur Sveinsson og synir hans Sveinn og Gísli Þór eru menn ársins 2009 í atvinnulífinu á Íslandi.

Með auðmýkt og virðingu, segi ég:

Ykkar skál.

Takk.“

 Jón G. Hauksson

jgh@heimur.is