Rýkur verðbólga upp ef vinstrimenn komast til valda? Talsmaður Samfylkingar benti á það í grein í Morgunblaðinu á laugardaginn að þjóðarsáttin 1990 hefði verið gerð í tíð vinstristjórnar: ,,Nýrri stjórn [Steingríms Hermannssonar] tókst aftur á móti í ábyrgri samvinnu við aðila vinnumarkaðarins að leggja grunn að lágri verðbólgu og þeim efnahagslega stöðugleika, sem við búum enn að." Leiðarahöfundur Morgunblaðsins réðst á þessi orð daginn eftir og sagði Einar Odd formann Vinnuveitendasambandsins og verkalýðsleiðtogana Guðmund jaka og Ásmund Stefánsson hafa átt allt frumkvæði að þjóðarsáttinni. Ríkisstjórnin hefði stutt við bakið á þeim, en ekki leikið neitt aðalhlutverk. Blaðið sagði meðal annars um túlkun talsmanns Samfylkingarinnar: ,,Í þessum orðum felst grundvallarmisskilningur, því ekki dettur Morgunblaðinu í hug að Ingibjörg Sólrún fari vísvitandi rangt með staðreyndir."

Hvor skyldi nú hafa rétt fyrir sér, talsmaður Samfylkingar eða Mogginn? Svarið er: Báðir. Verkalýðsleiðtogarnir og Einar Oddur höfðu allt frumkvæði að þjóðarsáttinni og stjórnvöld áttu lítinn beinan hlut að henni. En það þýðir ekki að þau hafi ekki haft áhrif. Stjórnvöld höfðu um nokkurn tíma þrjóskast við að lækka gengi krónunnar jafnmikið og útgerðarmenn vildu. Tekjuskattur var hækkaður. Þenslan sem hafði verið hér um nokkurt skeið var þannig kveðin niður. Atvinnuleysi jókst og hræðslan við það átti hlut að því að vinna þjóðarsáttinni fylgi. Jafnvægi á vinnumarkaði árin á eftir tryggði að verðbólgan náðist niður og hélst lág.

Samfylkingin og sumir hagfræðingar leggja til að á komandi árum verði brugðist við þenslu frá virkjunum og álveri með nýrri þjóðarsátt. Þar eiga að koma að verkalýðsleiðtogar, vinnuveitendur, bankastjórar og margir fleiri. Þeir munu koma sér saman um að leggjast á eitt um að berjast gegn þenslu og verðbólgu. Gallinn er að slíkt samkomulag gengur ekki upp í rífandi uppgangi. Þjóðarsáttin 1990 var ekki sú fyrsta sem reynd var. Í upphafi árs 1986 komust vinnumarkaðssamtök að samkomulagi um litlar kauphækkanir og mikla lækkun skatta. Halli á ríkissjóði, sem fylgdi í kjölfarið, kom svo af stað þenslu í þjóðfélaginu (og ekki dró úr henni skattlausa árið 1987). Verðbólgan rauk upp á ný. Eins hefði farið um þjóðarsáttina 1990 ef ríkið hefði ekki sýnt aðhald.

Sigurður Jóhannesson